Lão hoá da & giải pháp phòng chống lão hoá cho từng giai đoạn

Lão hóa da được đặc trưng bởi các đặc điểm như nếp nhăn, giảm độ đàn hồi, lỏng lẻo và kết cấu thô ráp. Quá trình lão hóa đi kèm với những thay đổi về kiểu hình trong tế bào da cũng như những thay đổi về cấu trúc và chức năng trong các thành phần xương, mô mềm, ma trận ngoại bào như collagen và elastin.

Hiểu rõ các giai đoạn lão hoá sẽ giúp bạn ý thức được tầm quan trọng của việc chống lão hoá từ sớm cũng như lựa chọn phương pháp cải thiện lão hoá phù hợp cho từng giai đoạn.

Cùng Twins tìm hiểu chi tiết hơn qua nội dung bên dưới nhe.

Hình 1. Cấu trúc khác nhau giữa một làn da trẻ và khỏe mạnh so với một làn da lão hóa.

Lão hóa da được đặc trưng bởi các đặc điểm như nếp nhăn, giảm độ đàn hồi, lỏng lẻo và kết cấu thô ráp. Quá trình lão hóa đi kèm với những thay đổi về kiểu hình trong tế bào da cũng như những thay đổi về cấu trúc và chức năng trong các thành phần ma trận ngoại bào như collagen và elastin.

I. Lão hoá da theo độ tuổi

Theo thời gian, quá trình lão hoá tự nhiên của da sẽ lần lượt trải qua các giai đoạn khác nhau, biểu hiện bằng những đặc điểm da khác biệt. Trong đó, các thông số về kích thước nếp nhăn trên da có mối tương quan chặt chẽ nhất với tuổi tác và ảnh hưởng rõ rệt nhất đến ngoại hình.

Trong một nghiên cứu về các giai đoạn lão hoá ở phụ nữ Trung Quốc, các nhà nghiên cứu đã dựa trên sự thay đổi của số lượng nếp nhăn để chia lão hoá theo độ tuổi thành 4 giai đoạn.

Hình 2. Biểu hiện của 4 giai đoạn lão hóa ở da phụ nữ Trung Quốc.

1. Giai đoạn âm thầm tích lũy (18 – 30 tuổi)

Biểu hiện bằng sự xuất hiện của các vết li ti khác màu da. Tuy các nếp nhăn và vết nám trên da ở mức thấp nhất so với các giai đoạn sau nhưng âm thầm tích lũy lại là giai đoạn then chốt cho sự hình thành và lan rộng các vết nám sau này.

Độ đàn hồi của da cao hơn đáng kể, số lượng mụn và tổn thương do mụn là cao nhất so với các giai đoạn còn lại. Hàm lượng melanin và độ bóng thấp hơn đáng kể, màu da nhạt và độ vàng ở mức tối thiểu. Sự tiết bã nhờn rất mạnh. 

Về tổng thể, phụ nữ trong thời kỳ ủ bệnh có làn da hoạt động tốt nhất nhưng có thể phải đối mặt với các vấn đề về da như mụn trứng cá, cháy nắng, suy yếu hàng rào bảo vệ da và tiết nhiều dầu. [Hình 2 – A1, A2]

2. Giai đoạn xuất hiện lão hoá (31 – 42 tuổi)

Kết cấu da dần xấu đi, độ nhám cao hơn đáng kể, mụn có thể giảm đi nhưng tổn thương do mụn khó hồi phục hơn, đốm nâu, tàn nhang và vết nám nhiều hơn đáng kể so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, da ít vết đồi mồi, ít vàng hơn, nước da sáng hơn so với hai giai đoạn sau.

Phụ nữ trong giai đoạn này có thể phải đối mặt với các vấn đề như da thô ráp, nổi mụn, nhiều đốm nâu và suy yếu hàng rào bảo vệ da. [Hình 2 – B1, B2]

3. Giai đoạn lão hóa nhanh (43 – 47 tuổi)

Các nếp nhăn và đốm đồi mồi tăng, tông màu da tối dần và kết cấu da thay đổi. Có nhiều vết nám và tàn nhang hơn, độ vàng của da tăng lên, nước da sẫm màu. Tuy nhiên, sự tiết bã nhờn giảm.

Nhìn chung, giai đoạn lão hóa nhanh là giai đoạn quan trọng, dẫn đến sự thay đổi ở nhiều thông số trên da. Phụ nữ trong thời kỳ này có thể phải đối mặt với các vấn đề như da nhiều sắc tố hơn, da ít dầu và khô hơn. [Hình 2 – C1, C2]

4. Giai đoạn lão hóa ổn định (48 – 60 tuổi)

Ở giai đoạn này, làn da của phụ nữ có nhiều nếp nhăn và vết thâm nhất. Kết cấu da kém, độ đàn hồi thấp, độ nhám cao, nhiều mụn đầu đen và lỗ chân lông nhất. Da có hàm lượng melanin và độ bóng cao hơn đáng kể. Da ngày càng sậm màu và vàng hơn, lượng bã nhờn tiết ra ở mức thấp nhất.

Phụ nữ trong giai đoạn lão hóa ổn định gặp phải các vấn đề lão hóa da nghiêm trọng nhất, da khô và ít nhờn. [Hình 2 – D1, D2]

II. Lão hoá da theo lớp

Lão hoá không chỉ biểu hiện bằng những thay đổi về sắc thái bên ngoài khuôn mặt mà còn là sự thay đổi ở các lớp xương, mô mềm (khối mỡ, cơ bắp) và các lớp da. Trong đó, mỗi lớp sẽ trải qua các giai đoạn lão hóa riêng. Sự thay đổi ở bất cứ lớp nào cũng gây ra hàng loạt thay đổi cho các lớp liền kề.

1. Xương

Khung xương mặt là bệ đỡ của các mô mềm (khối mỡ và cơ bắp), tạo nên sự ổn định và duy trì cấu trúc, đường nét trên khuôn mặt. Khi xương bị thoái hóa và tái cấu trúc theo tuổi tác, sẽ dẫn đến sự suy thoái và tái định vị của các mô mềm bên trên và phía trong xương.

Ví dụ, sự tiêu xương ở phần dưới của hàm dưới do lão hóa và mất răng hoặc thoái hóa ngà răng có thể dẫn đến tăng góc của hàm dưới và giảm chiều cao của cằm (có xu hướng trượt ra). [Hình 3]

Ở độ tuổi 30, chúng ta cũng có thể bắt đầu trải qua tình trạng thoái triển ngà và tụt hàm trên, góp phần làm phẳng và hóp má, làm rãnh mũi má sâu hơn và kéo dài môi trên của da, cùng với sự cuộn vào trong của rãnh mũi má.

Phần xương ổ mắt cũng trải qua quá trình tiêu xương theo tuổi tác, biểu hiện ở sự mở rộng khu vực lông mày trong, lớp mỡ và mối nối mí mắt với má. Do đó, đôi mắt có vẻ nhỏ hơn và tròn hơn, với rãnh nước mắt sâu hơn. [Hình 4]

Hình 3. Sự biến đổi của xương hàm do lão hóa

Hình 4. Kích thước xương hốc mắt thay đổi do lão hóa

2. Mô mềm (khối mỡ và cơ bắp)

Sự tái định vị các khối mỡ thường xảy ra ở vùng quanh ổ mắt, giữa mặt và hàm dưới. Các khối mỡ di chuyển là do sự thay đổi của xương và do sự duy yếu của các dây chằng hỗ trợ. 

Khi đó, các khối mỡ có thể định vị lại hoặc dịch chuyển trong các khoang, gây ra sự dịch chuyển của lớp da phía trên. Chuyển động này có xu hướng làm tăng độ hóp ở má và làm phẳng các góc của khuôn mặt cũng như góp phần làm hõm thái dương.

Hình 5. Sự tiêu biến của các mô mỡ do lão hoá

Một hiện tượng điển hình trong quá trình lão hóa cơ mặt là sự co cơ lặp đi lặp lại dẫn đến sự xuất hiện của các nếp nhăn động trên bề mặt da. Mặc dù cơ bắp có thể yếu đi theo tuổi tác, nhưng lực kéo của chúng vẫn lớn hơn so với các mô da. Do đó, nó có thể tạo ra những hiệu ứng nhăn nhúm trên khuôn mặt, đặc biệt là vùng da quanh miệng bị mím lại khi về già.

Hình 6. Sự thay đổi các nhóm cơ gây nhăn nhúm vùng da quanh miệng

3. Da

Lão hoá còn là sự biến đổi của nhiều lớp da, trong đó, cần đặc biệt chú trọng đến lớp trung bì. Vì khả năng phục hồi của da chủ yếu nằm ở lớp trung bì, nơi chứa các sợi collagen và elastin giúp duy trì sự săn chắc và đàn hồi của da. Và là nơi chứa glycosaminoglycans đóng vai trò chính trong quá trình hydrat hóa da. 

Ở làn da trẻ khỏe, các sợi collagen và elastin tạo thành một mạng lưới trong ma trận ngoại bào, giúp da căng ra và đàn hồi trở lại, mang lại sự mềm mại linh hoạt. Nhưng khi bước vào giai đoạn lão hoá, sự tổng hợp Collagen và Elastin của da giảm đi 1% mỗi năm, dẫn đến sự mất tổ chức của các mô liên kết. Đồng thời, độ ẩm trong da bị thất thoát do glycosaminoglycan (hút ẩm) bị phân hủy.

Tất cả làm mất khả năng phục hồi của mô da, biểu hiện bằng các nếp nhăn tĩnh và nếp gấp động khi da không chịu nổi lực kéo từ các cơ. Đồng thời làm cho lớp trung bì bị teo lại, da mỏng và yếu đi đáng kể.

Ngoài ra, sự giảm dần về số lượng và chức năng của tế bào, bao gồm cả tế bào hắc tố và tế bào Langerhans cũng góp phần gây lão hoá da, đồng thời làm giảm các hormone tác động đến sinh lý da.

4. Nguyên nhân dẫn đến lão hoá da

Quá trình lão hoá không chỉ diễn ra tự nhiên theo thời gian (lão hoá nội sinh) mà còn bị tác động bởi các tác nhân từ bên ngoài.

Lão hóa nội sinh được xác định bởi các yếu tố di truyền và theo tuổi tác, da dần dần biểu hiện quá trình lão hóa tự nhiên được lập trình, như các biểu hiện được mô tả ở lão hoá da theo tuổi và lão hoá da theo lớp.

Lão hóa ngoại sinh là do các điều kiện sống như chế độ ăn uống và tình trạng dinh dưỡng, hút thuốc, giấc ngủ, căng thẳng và các yếu tố môi trường như ô nhiễm không khí và đặc biệt là bức xạ mặt trời.

Trong số đó, stress oxy hóa do bức xạ tia cực tím được coi là nguyên nhân chính gây lão hóa ngoại sinh. Các triệu chứng lâm sàng của nó bao gồm khô da, tàn nhang, sắc tố không đều, mất độ đàn hồi và giãn mao mạch.

Da lão hóa nội tại dần dần phát triển các nếp nhăn nhỏ, trong khi da lão hóa bên ngoài có xu hướng hình thành nếp nhăn thô hơn. Cả hai loại lão hóa đều biểu hiện tình trạng tăng sắc tố, nhưng da lão hóa tự nhiên phát triển và phân bố đồng đều các đốm sắc tố, còn da lão hóa bên ngoài thường hình thành dạng đốm hoặc mảng tăng sắc tố.

Trên thực tế, da mặt phải chịu sự tác động đồng thời của hai nguyên nhân lão hoá. Do đó, các biện pháp phòng ngừa và chống lão hoá cần được thiết kế dựa trên cả hai tác động này.

III. Giải pháp phòng chống lão hoá cho từng giai đoạn

Dựa trên sự thay đổi của da ở từng giai đoạn lão hoá và các nguyên nhân dẫn đến lão hoá, chúng ta có thể chủ động lựa chọn giải pháp phòng chống và cải thiện lão hoá hiệu quả cho từng giai đoạn.

1. Giai đoạn hiệu quả nhất để bắt đầu phòng chống lão hóa

Giai đoạn tích lũy âm thầm (18 – 30 tuổi) là thời điểm tốt nhất để phòng chống lão hoá cũng như làm chậm tiến trình diễn ra của những giai đoạn tiếp theo. Theo cơ chế tự nhiên, da chưa có các biến đổi rõ rệt. Tuy nhiên, da không chỉ lão hoá tự nhiên (nguyên nhân nội sinh) mà còn chịu ảnh hưởng bởi nguyên nhân ngoại sinh (chế độ ăn uống và tình trạng dinh dưỡng, hút thuốc, giấc ngủ, căng thẳng và các yếu tố môi trường như ô nhiễm không khí và đặc biệt là bức xạ mặt trời).

Do đó, nếu không bảo vệ da và phòng chống lão hoá đúng cách, da có thể chuyển sang giai đoạn lão hoá tiếp theo trước độ tuổi trung bình ước tính.

Đầu tư vào các sản phẩm bôi thoa từ giai đoạn đầu không chỉ giúp phòng chống lão hoá tốt mà còn tiết kiệm chi phí cải thiện lão hoá cho các giai đoạn sau. Sau tuổi 30, lão hoá không chỉ biểu hiện trên bề mặt da mà là sự thay đổi, dịch chuyển kết cấu xương, mô đệm và các lớp da (đặc biệt là lớp trung bì, nơi chứa collagen và elastin). Nếu lúc này mới bắt đầu chống lão hoá thì các sản phẩm bôi thoa chỉ hỗ trợ được một phần. Phần lớn, da cần được can thiệp các thủ thuật xâm lấn và thẩm mỹ để cải thiện lão hoá.

Các phương pháp xâm lấn phổ biến có thể kể đến như laser giúp tái tạo biểu bì và kích thích tăng sinh hệ thống collagen, elastin phía dưới trung bì, filler giúp lấp đầy các vùng mất thể tích và nếp gấp, đồng thời thay thế khối lượng mô mềm bị mất đi, phương pháp cấy huyết tương giàu tiểu cầu tự thân (PRP), liệu pháp thay thế hormone… 

Phẩu thuật thẩm mỹ thường được thực hiện khi da đã có nhiều thay đổi về cấu trúc xương, mô mềm, sự suy yếu của các lớp da từ trung bì trở xuống. Các phương pháp thường được ứng dụng như căng da và nâng cơ mặt, cấy mỡ tự thân (đặc biệt là vùng mắt và thái dương), xoá nếp nhăn, chỉnh sụp mí…

2. Các hoạt chất bôi thoa giúp phòng chống và cải thiện lão hoá da hiệu quả ở giai đoạn đầu

Nhóm chất chống oxy hoá: Vitamin C, Peptide, các enzym chống oxy hóa như Superoxide Dismutase, Catalase, Glutathione Peroxidase, Coenzyme Q10, Vitamin E…

Nhóm chất tăng sinh collagen và elastin: Đồng peptide, Nhóm Retinoids (Retinyl palmitate, Retinol, Retinal, Tretinoin), Vitamin C..

Nhóm chất giúp axit hoá lớp sừng: Axit Lactobionic, AHA, BHA, PHA…

Nhóm chất duy trì độ ẩm cho da: Ectoin, Hyaluronic Acid, Vitamin B5…

Nhóm chất ngăn ngừa tổn thương cho da: các thành phần chống nắng (Titanium Dioxide, Zinc Oxide, Avobenzone, Oxybenzone, Octisalate), Ectoin…

 

Lưu ý: Nội dung thuộc quyền sở hữu của Twinsskin, vui lòng không sao chép dưới mọi hình thức.

 

Tài liệu tham khảo

1. Arthur Swift. et al. The Facial Aging Process From the “Inside Out”. Aesthet Surg J. 2021 Oct; 41(10): 1107-1119. doi: 10.1093/asj/sjaa339.
2. Xiao-xiao Yang. et al. Facial Skin Aging Stages in Chinese Females. Front Med (Lausanne). 2022; 9: 870926. doi: 10.3389/fmed.2022.870926.
3. David Zargaran. et al. Facial skin ageing: Key concepts and overview of processes. Int J Cosmet Sci. 2022 Aug; 44(4): 414-420. doi: 10.1111/ics.12779
4. Ruta Ganceviciene. et al. Skin anti-aging strategies. Dermatoendocrinol. 2012 Jul 1; 4(3): 308-319. doi: 10.4161/derm.22804.
5. Manupriya Chaudhary. et al. Skin Ageing: Pathophysiology and Current Market Treatment Approaches. Curr Aging Sci. 2020 May; 13(1): 22–30. doi: 10.2174/1567205016666190809161115.